Wanneer de laatste ouder wordt opgenomen in een verpleeghuis, blijft er vaak een koophuis leeg achter. In korte tijd moet er veel worden geregeld. Naast de emotionele kant van de verhuizing komen er praktische vragen op tafel. Wat doe je met de woning, moet die verkocht worden, kan iemand erin gaan wonen en wat betekent dat voor de belasting en kosten van de zorg.
Veel families nemen in deze fase snel beslissingen, omdat er druk wordt gevoeld om iets te regelen. Toch kan een verkeerde keuze grote financiële gevolgen hebben. De manier waarop je omgaat met de woning heeft invloed op inkomstenbelasting, vermogensbelasting in box 3, toeslagen, de eigen bijdrage voor de Wlz en op schenk- en erfbelasting.
Juist omdat deze regels tegelijk spelen, is het belangrijk om eerst goed te begrijpen wat de gevolgen zijn voordat je een beslissing neemt. Wij kunnen jullie daar bij ondersteunen door onafhankelijk advies te geven specifiek voor jullie situatie.
“Wanneer een huis leeg komt te staan na verpleeghuisopname, moeten er belangrijke keuzes worden gemaakt. Wat logisch voelt, is financieel niet altijd verstandig.”
Waarom juist deze situatie financieel zo gevoelig is
Op het moment dat iemand wordt opgenomen in een zorginstelling verandert de fiscale situatie. De woning waarin iemand woonde, blijft niet automatisch een eigen woning voor de belasting. Veel mensen realiseren zich niet dat de Belastingdienst en het CAK heel anders naar een leegstaande woning kijken dan de familie zelf. Waar voor de familie vooral de vraag speelt wat er met het huis moet gebeuren, kijkt de overheid vooral naar vermogen en inkomen.
In de meeste gevallen geldt dat de woning nog maximaal twee jaar onder de eigenwoningregeling blijft vallen. In die periode zit de woning nog in box 1. Daarna wordt de woning gezien als vermogen en verhuist deze naar box 3.
Dat verschil is groot:
- In box 1 telt de woning niet mee als vermogen.
- In box 3 telt de volledige WOZ-waarde mee voor de belasting én voor de berekening van de eigen bijdrage voor de zorg.
In 2026 rekent de Belastingdienst bij vastgoed in box 3 met een fictief rendement van ongeveer 6%. Dat betekent dat een leegstaand huis fiscaal wordt behandeld alsof het een belegging is.
“Veel mensen realiseren zich niet dat ze voor een leegstaand huis na 2 jaar veel meer geld aan de belastingdienst moeten afdragen”
Het effect op de Wlz eigen bijdrage: de cijfers van 2026
Wanneer iemand in een verpleeghuis woont, wordt meestal een eigen bijdrage betaald voor de zorg. Deze bijdrage wordt vastgesteld door het CAK. De hoogte van de eigen bijdrage hangt af van inkomen en vermogen. Daarbij gelden een paar belangrijke regels.
– Het CAK kijkt niet naar het huidige jaar, maar naar het inkomen en vermogen van twee jaar eerder. In 2026 wordt dus gekeken naar de situatie in 2024. Dit wordt het peiljaar genoemd.
– Daarnaast wordt onderscheid gemaakt tussen de lage en de hoge eigen bijdrage. In de eerste periode na opname wordt meestal de lage eigen bijdrage betaald. Na vier maanden volgt vaak de hoge eigen bijdrage. De hoge eigen bijdrage kan in 2026 oplopen tot €3.062 per maand.
– Naast inkomen telt ook vermogen mee. Van het vermogen boven het vrijgestelde bedrag wordt een percentage bij het inkomen opgeteld.
Voor 2026 geldt ongeveer:
- een vrijstelling van bijna €37.000 voor alleenstaanden
- een vrijstelling van bijna €74.000 euro voor partners
- 4% van het vermogen boven deze grens wordt bij het inkomen opgeteld
Hierdoor kan een leegstaande woning of een verkoopopbrengst twee jaar later zorgen voor een hogere eigen bijdrage. Wanneer het inkomen of vermogen later verandert, kan soms een verzoek worden gedaan aan het CAK om het peiljaar aan te passen. Dat kan bijvoorbeeld zinvol zijn wanneer de woning is verkocht of wanneer vermogen is geschonken.
“Een leegstaande woning kan zorgen voor een hogere eigen bijdrage”
Rekenvoorbeeld: hoe €500.000 overwaarde kan leiden tot de maximale eigen bijdrage
Stel dat de woning wordt verkocht nadat de laatste ouder is opgenomen in een verpleeghuis. De woning heeft €500.000 overwaarde en er staat daarnaast €80.000 spaargeld op de bank. Het totale vermogen komt dan uit op €580.000.
Voor een alleenstaande geldt in 2026 een vrijstelling van ongeveer €37.000. Over het vermogen daarboven telt 4% mee als inkomen voor de berekening van de eigen bijdrage. Dat ziet er als volgt uit:
| Situatie | Bedrag |
| Overwaarde woning | €500.000 |
| Spaargeld | €80.000 |
| Totaal vermogen | €580.000 |
| Vrijstelling (2026) | €37.000 |
| Vermogen dat meetelt | €543.000 |
| 4% vermogensinkomensbijtelling | €21.720 per jaar |
| Per maand extra eigen bijdrage | ± €1.810 per maand |
De vermogensbijtelling wordt gezien als extra inkomen en wordt meegenomen bij de berekening van de eigen bijdrage. Daardoor kan de eigen bijdrage snel oplopen tot de maximale hoge eigen bijdrage. In 2026 ligt die rond de €3.000 per maand.
Dit voorbeeld laat zien dat het verkopen van de woning of het laten meetellen van de woning in box 3 grote gevolgen kan hebben voor de maandelijkse kosten. Daarom is het belangrijk om vooraf goed te bekijken wat er met de woning en het vermogen gebeurt. Lees hoe wij daarbij kunnen ondersteunen op onze pagina Advies over vermogen en eigen huis bij verpleeghuisopname.
De woning na verpleeghuisopname in box 1 of box 3
Een belangrijke vraag is hoe lang de woning nog als eigen woning wordt gezien. Wanneer iemand verhuist naar een verpleeghuis, blijft de woning meestal nog maximaal twee jaar in box 1. Dit wordt vaak de verpleeghuisregeling genoemd. In die periode telt de woning nog niet mee als vermogen.
Wanneer de woning te koop staat, blijft de woning nog maximaal drie kalenderjaren na het jaar van verhuizing naar de zorginstelling in box 1. Na deze periode verhuist de woning naar box 3 en wordt de waarde gezien als vermogen. Vanaf dat moment kan er meer belasting verschuldigd zijn en kan ook de eigen bijdrage voor de zorg stijgen.
De overgang naar box 3 kan soms eerder plaatsvinden. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer de woning wordt verhuurd of wanneer duidelijk is dat de woning niet meer als eigen woning zal worden gebruikt. Juist daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat er met het huis moet gebeuren, maar ook naar het moment waarop je een keuze maakt. Deze timing kan grote invloed hebben op belasting en zorgkosten.
In de volgende stap kijken we naar de verschillende keuzes die je hebt wanneer een woning leeg komt te staan na opname in een verpleeghuis.
Welke keuzes heb je met de leegstaande woning van je vader of moeder die naar een verpleeghuis is verhuisd?
Wanneer een woning leeg komt te staan na verpleeghuisopname, zijn er meerdere mogelijkheden. Wat verstandig is, hangt af van de situatie, het vermogen, de gezinssituatie en de wensen binnen de familie. Er is geen standaard oplossing die voor iedereen goed is.
De meest voorkomende keuzes zijn:
- de woning leeg laten staan
- de leegstaande woning verhuren
- een kind of kleinkind in de woning laten wonen
- de woning verkopen
- de woning binnen de familie houden
- de woning verkopen en het vermogen verdelen
- vermogen schenken aan kinderen
- een combinatie van meerdere stappen
Elke keuze heeft andere gevolgen voor belasting, toeslagen, eigen bijdrage en schenk- en erfbelasting. Daarom is het belangrijk om eerst te begrijpen wat elke optie betekent voordat je een beslissing neemt.
Financiële gevolgen als je de woning leeg laat staan bij opname in een verpleeghuis
De eerste twee jaar kan dit fiscaal gunstig zijn, daarna is de kans groot dat de belasting stijgt en de eigen bijdrage hoger wordt.
Soms wordt ervoor gekozen om de woning voorlopig leeg te laten staan. Dat kan rust geven in een periode waarin er al veel verandert. Ook kan het nodig zijn om eerst te bepalen wat de beste oplossing is, of om de woning later te verkopen. Fiscaal kan dit tijdelijk gunstig zijn, omdat de woning nog circa drie jaar in box 1 kan blijven. In die periode telt de woning niet mee als vermogen voor de belasting en ook niet voor de eigen bijdrage.
Na deze periode verhuist de woning naar box 3. Vanaf dat moment telt de volledige WOZ-waarde mee als vermogen. Daardoor kan de belasting stijgen, kunnen toeslagen vervallen en kan ook de eigen bijdrage voor de zorg hoger worden.
Een woning lang leeg laten staan is daarom vaak een prima keuze voor de korte termijn maar geen verstandige oplossing voor de lange termijn.
Het leegstaande huis verhuren na opname verpleeghuis
Verhuren lijkt aantrekkelijk, maar zorgt ervoor dat de woning in box 3 komt, waardoor zowel de belasting als de eigen bijdrage hoger kunnen worden. Soms wordt gedacht dat verhuren een goede oplossing is. De huur kan dan gebruikt worden om de eigen bijdrage voor de zorg te betalen. In de praktijk is dit vaak minder gunstig dan het lijkt.
Wanneer een woning wordt verhuurd, komt deze in box 3 terecht. De woning wordt dan gezien als vermogen. Daardoor stijgt het vermogen en kan ook de eigen bijdrage stijgen. Daarnaast rekent de Belastingdienst in box 3 met een fictief rendement. Bij vastgoed ligt dat in 2026 rond de zes procent. Dat betekent dat er belasting wordt berekend alsof de woning rendement oplevert, ook als de huur lager is.
Ook voor de eigen bijdrage kan dit nadelig uitpakken. Van het vermogen boven de vrijstelling telt vier procent mee als inkomen. Daardoor kan verhuren ervoor zorgen dat de eigen bijdrage hoger wordt. Verhuren kan in sommige situaties wel financieel gunstig zijn, maar het moet altijd eerst worden doorgerekend.
Een kind of kleinkind gratis of goedkoop in het huis laten wonen kan zorgen voor een hogere eigen bijdrage
Iemand gratis of tegen lage huurkosten in het leegstaande huis laten wonen lijkt een mooie oplossing, maar kan ervoor zorgen dat de belasting stijgt en de eigen bijdrage hoger wordt.
Als een kind of kleinkind gratis in het leegstaande huis woont, kan dat namelijk worden gezien als een schenking. Ook wanneer er een lage huur wordt gevraagd, kan de Belastingdienst dit als schenking zien. Daarnaast kan de woning hierdoor eerder in box 3 terechtkomen, waardoor het vermogen stijgt en de eigen bijdrage hoger kan worden.
Het komt vaak voor dat een kind of kleinkind in het ouderlijk huis of het huis van opa en oma wil gaan wonen. Dat kan om praktische redenen zijn, omdat iemand woonruimte nodig heeft, maar ook om emotionele redenen omdat de familie de woning wil houden. Dit lijkt een eenvoudige oplossing, maar kan fiscale gevolgen hebben.
Het komt regelmatig voor dat families deze keuze maken zonder de gevolgen te kennen. Achteraf blijkt dan dat het een dure beslissing is geweest. Wanneer een kind of kleinkind in de woning wil gaan wonen, is het dus belangrijk om eerst te bekijken hoe dit financieel uitpakt.
Wanneer is het huis verkopen bij opname verpleeghuisopname verstandig?
Het is heel erg afhankelijk van de persoonlijke situatie, wanneer je het beste het huis kunt verkopen wanneer deze leeg komt te staan na verpleeghuisopname. Dat hangt onder andere af van de levensverwachting van degene die is opgenomen, van de waarde van de woning, hoeveel hypotheek er nog op het huis zit en hoeveel eigen vermogen er daarnaast nog beschikbaar is.
Verkoop van de leegstaande woning is vaak de meest logische stap. De woning wordt verkocht en er ontstaat duidelijkheid. Toch betekent verkoop niet automatisch dat de kosten lager worden. Het kan er namelijk ook voor zorgen dat de eigen bijdrage stijgt. Na verkoop komt de overwaarde meestal op de bank te staan. Dat geld telt mee als vermogen in box 3. Daardoor kan de belasting stijgen, kunnen toeslagen vervallen en kan ook de eigen bijdrage hoger worden.
Soms is het beter om de woning snel te verkopen, bijvoorbeeld wanneer duidelijk is dat iemand langdurig in het verpleeghuis zal blijven. In andere situaties kan het juist verstandig zijn om eerst te kijken welke stappen er nog mogelijk zijn voordat de woning wordt verkocht. De vraag is daarom niet alleen of de woning verkocht moet worden, maar ook wat er daarna met het geld gebeurt.
De financiële gevolgen van de verkoop van het huis bij opname in een verpleeghuis
Wanneer het huis van je vader of moeder wordt verkocht, staat er vaak ineens een groot bedrag op de rekening. Dat kan gevolgen hebben voor meerdere belastingen tegelijk.
- Het geld telt mee als vermogen in box 3, waardoor de belasting kan stijgen.
- Meer vermogen kan leiden tot lagere of geen toeslagen.
- Meer vermogen kan leiden tot een hogere eigen bijdrage voor de zorg.
- Wanneer het vermogen wordt geschonken, kan schenkbelasting verschuldigd zijn.
- Wanneer het vermogen wordt geërfd, kan erfbelasting verschuldigd zijn.
Wat doe je met de verkoopopbrengst van het huis van je vader of moeder die naar het verpleeghuis is gegaan
Wat je doet met de opbrengst van het huis, wanneer deze na opname in een verpleeghuis is verkocht, hangt heel erg af van de situatie. Mogelijke keuzes zijn bijvoorbeeld:
- vermogen op de rekening laten staan
- vermogen schenken aan kinderen
- erfdelen uitkeren
- vermogen verdelen binnen de familie
- een combinatie van bovenstaande
Juist bij de verkoopopbrengst worden vaak de grootste fouten gemaakt. Beslissingen die snel worden genomen, kunnen later veel geld kosten. Laat je daarom goed adviseren over dit soort grote beslissingen. Wij kunnen je daarbij helpen.
Tip: kijk eerst naar openstaande erfdelen van de eerstoverleden ouder
In veel situaties is de eerste ouder al eerder overleden. De kinderen hebben dan vaak een vordering op de langstlevende ouder. Dit wordt ook wel een niet-opeisbaar erfdeel genoemd. Deze vordering kan inclusief rente zijn. Daardoor kan het bedrag in de loop van de jaren flink oplopen.
Voordat er vermogen wordt geschonken of verdeeld, moet eerst worden bekeken of deze erfdelen moeten worden uitgekeerd. Het uitkeren van een erfdeel is geen schenking, maar een aflossing van een schuld. Daarover hoeft dus geen schenkbelasting te worden betaald. Door eerst de erfdelen uit te keren, kan het vermogen van de ouder lager worden. Dat kan weer invloed hebben op de belasting en op de eigen bijdrage voor de zorg.
Bij het vaststellen van erfdelen kan de waarde van de woning op het moment van overlijden belangrijk zijn. Soms wordt gekeken naar de marktwaarde van toen, terwijl voor de belasting vaak de WOZ-waarde wordt gebruikt. Dat verschil kan groot zijn.
Dit is een stap die vaak wordt vergeten, terwijl hier juist veel voordeel kan worden behaald. Wil je zeker weten dat jij of jullie geen stappen vergeten, neem gerust even contact met ons op om advies in te winnen over jouw situatie.
Hier moet je op letten als je de woning binnen de familie wilt houden of overdragen
Soms wil de familie de woning niet verkopen, maar binnen de familie houden. Dat kan bijvoorbeeld door de woning te verkopen aan een kind, (gedeeltelijk) te schenken of door het vermogen stap voor stap over te dragen. Dit kan, maar heeft bijna altijd fiscale gevolgen.
Er gelden vrijstellingen voor schenkbelasting. In 2026 mag je een bepaald bedrag belastingvrij schenken aan kinderen. Voor grotere bedragen moet schenkbelasting worden betaald.
Ook moet worden gekeken of schenken nu gunstiger is dan later erven. De tarieven voor schenkbelasting en erfbelasting zijn niet altijd gelijk. Daarnaast kan schenken invloed hebben op de eigen bijdrage voor de zorg.
Wanneer een woning binnen de familie wordt gehouden, is het belangrijk om alle gevolgen goed door te rekenen. Zodat jullie weten waar je aan toe bent en er onderling ook geen irritaties over ontstaan door het gevoel dat iemand meer of minder krijgt dan de ander.
“De manier waarop je omgaat met de woning kan duizenden euro’s per jaar verschil maken in belasting en eigen bijdrage.”
Tip: ga schenken op papier wanneer het vermogen in de woning zit
Bij schenken op papier wordt een bedrag geschonken, maar nog niet uitbetaald. De ouder houdt het geld en de kinderen krijgen een vordering. Dit gebeurt vooral wanneer het vermogen grotendeels in de woning zit en er weinig spaargeld is. In die situatie kan schenken op papier worden gebruikt. Zodat er op het moment van overlijden minder erfbelasting afgedragen hoeft te worden.
De Belastingdienst stelt wel voorwaarden aan schenken op papier. Zo moet er ieder jaar rente worden betaald over het geschonken bedrag. Deze rente moet ook echt worden betaald. Als dat niet gebeurt, kan de schenking ongeldig worden verklaard.
Schenken op papier kan in sommige situaties een goede oplossing zijn, maar niet in alle gevallen. Vooral wanneer er weinig spaargeld is, kan het lastig zijn om aan de voorwaarden te voldoen. Ook hier geldt dat eerst moet worden gekeken of deze stap echt past bij de situatie.
Veelgemaakte financiële fouten bij verpleeghuisopname en leegstaand huis
Wanneer een woning leeg komt te staan, worden vaak keuzes gemaakt zonder dat alle financiële gevolgen bekend zijn. Dat kan later veel geld kosten. Veel voorkomende fouten zijn:
- te lang wachten met beslissen
- de woning verhuren zonder de gevolgen door te rekenen
- de verkoopopbrengst op de bank laten staan
- schenken zonder eerst naar erfdelen te kijken
- schenken op papier zonder rente te betalen
- alleen naar belasting kijken en niet naar de eigen bijdrage en toeslagen
- geen gebruik maken van een peiljaar aanpassing terwijl dat wel mogelijk is
Door vooraf te rekenen kunnen deze fouten worden voorkomen. Wil je daar graag hulp bij? Neem contact met ons op, wij van Zicht op Geld zijn gespecialiseerd in vermogensadvies bij verhuizing naar een verpleeghuis.
Wanneer is vermogensadvies nodig?
In de situatie waarbij de woningeigenaar wordt opgenomen in het verpleeghuis en er een koophuis leeg komt te staan, is het verstandig om vermogensadvies in te winnen. In deze situaties spelen namelijk vaak meerdere regels tegelijk. Het gaat niet alleen om de woning, maar ook om belasting, toeslagen, zorgkosten en erfenis.
Juist omdat alles met elkaar samenhangt, is het belangrijk om eerst de gevolgen te berekenen voordat er keuzes worden gemaakt.
“Door vooraf te berekenen wat de gevolgen zijn, voorkom je dat je later moet herstellen wat eerder is besloten.”
Hoe Zicht op Geld helpt met vermogensadvies bij opname in een verpleeghuis
Zicht op Geld geeft families financieel advies, wanneer een ouder wordt opgenomen in een verpleeghuis en de koopwoning leeg komt te staan. Wij kijken naar de hele situatie en rekenen verschillende mogelijkheden door. Daarbij houden we, naast persoonlijke voorkeuren, rekening met:
- inkomstenbelasting
- box 3
- eigen bijdrage voor de zorg
- schenkbelasting
- erfbelasting
Ook helpen we bij het herstellen van keuzes die eerder zijn gemaakt, wanneer dat nog mogelijk is. Het doel is niet om één oplossing te geven, maar om te zorgen dat je een beslissing kunt nemen met inzicht in de gevolgen. Dat doen we ook wanneer nog een ouder in de woning blijft wonen, meer daarover vind je op de pagina financieel advies bij verpleeghuisopname eerste ouder.
Heb je meer vragen over de financiële situatie wanneer er sprake is van verpleeghuisopname? Bekijk dan gerust ook de volgende artikelen:
Financiële gevolgen van opname in een verpleeghuis
Wat gebeurt er met je AOW als je partner verhuist naar een verpleeghuis?
Heb je een aanvullende zorgverzekering nodig in het verpleeghuis?
We hebben landelijke dekking en komen bij jou thuis langs – of online als dat de voorkeur heeft – om de situatie te bespreken. Ons advies is onafhankelijk en we zijn aangesloten bij Gecertificeerd Financieel Planners (FFP)